تأثیر سیاست‌‌های مالی بر ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری، گروه آموزشی علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

2 استاد، گروه آموزشی علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

3 دانشیار، گروه آموزشی علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

10.22059/frj.2025.391042.1007721

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، بررسی تأثیر سیاست‌های مالی بر ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است. در این پژوهش تلاش می‌شود که نحوۀ اثرگذاری ابزارهای اصلی سیاست مالی، شامل مخارج دولت، مالیات‌ها و پرداخت‌های انتقالی بر نحوۀ تخصیص دارایی‌های بانک مرکزی بررسی شود. به‌طور مشخص، پژوهش به این پرسش می‌پردازد که تغییرات در سیاست‌های مالی چگونه می‌تواند ترکیب دارایی‌هایی مانند ارزهای خارجی، طلا، اوراق بدهی دولتی و تقاضای پول در ترازنامه بانک مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد. با توجه به نقش کلیدی بانک‌های مرکزی در حفظ ثبات مالی و مدیریت ذخایر ارزی، شناخت ارتباط میان سیاست‌های مالی و ساختار سبد دارایی بانک مرکزی، می‌تواند به بهبود سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی و افزایش کارایی مدیریت دارایی‌های بانک مرکزی کمک کند.
روش: در این پژوهش از داده‌های سالانۀ اقتصاد ایران، طی دورۀ ۱۳۵۰ تا ۱۴۰۲ استفاده شده است. برای تحلیل رابطۀ میان سیاست‌های مالی و ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی، یک چارچوب مدل کنترل بهینه طراحی شده است که امکان بررسی رفتار بهینه در تخصیص دارایی‌ها را فراهم می‌کند. پارامترهای مدل با استفاده از الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات برآورد شده‌اند و پیاده‌سازی محاسبات در محیط اسپایدر انجام شده است. به‌منظور بررسی میزان حساسیت ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی به تغییرات سیاست‌های مالی، تحلیل حساسیت برای سه ابزار اصلی سیاست مالی شامل مخارج دولت، مالیات‌ها و پرداخت‌های انتقالی انجام شده است. در این تحلیل، سناریوهای مختلف سیاست مالی در بازۀ 5/0تا 5/1در نظر گرفته شده است که به‌ترتیب بیانگر سیاست‌های مالی انقباضی شدید تا سیاست‌های مالی انبساطی شدید هستند.
یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سیاست‌های مالی، می‌تواند در تعیین ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی نقش شایان توجهی ایفا کند. به نظر می‌رسد سیاست‌های مالی انبساطی موجب شود تا سهم اوراق بدهی دولتی در سبد دارایی بانک مرکزی افزایش و سهم دارایی‌های نقدشونده کاهش یابد. در مقابل، سیاست‌های مالی انقباضی می‌تواند با افزایش سهم ذخایر ارزی و کاهش وابستگی به اوراق بدهی همراه باشد. نتایج تحلیل حساسیت نیز حاکی از آن است که افزایش مخارج دولت، احتمالاً سهم اوراق بدهی و طلا را در سبد دارایی بانک مرکزی افزایش می‌دهد که می‌تواند نشئت‌گرفته از افزایش نیاز دولت به تأمین مالی و تمایل به نگهداری دارایی‌های امن باشد. همچنین کاهش پرداخت‌های انتقالی و اعمال سیاست‌های مالی انقباضی، ممکن است سهم برخی ارزهای خارجی مانند دلار آمریکا و یوآن چین را در ترکیب سبد دارایی کاهش دهد. علاوه‌براین، در شرایط سیاست‌های مالی انبساطی، افزایش تقاضا برای دارایی‌های امن مانند طلا و ارزهای نسبتاً باثباتی نظیر یورو مشاهده می‌شود که می‌تواند نشان‌دهندۀ نوعی تعدیل احتیاطی در ترکیب دارایی‌های بانک مرکزی باشد.
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج این پژوهش، به نظر می‌رسد سیاست‌های مالی، از جمله عوامل مؤثر در شکل‌دهی به ساختار سبد دارایی بانک مرکزی است. سیاست‌های مالی انبساطی، احتمالاً موجب افزایش وابستگی به اوراق بدهی دولتی می‌شود، در حالی که سیاست‌های مالی انقباضی می‌تواند با تقویت ذخایر ارزی همراه باشد. از این رو، هماهنگی میان سیاست‌های مالی و پولی، در حفظ ثبات مالی و بهبود مدیریت دارایی‌های بانک مرکزی نقش مهمی ایفا می‌کند. اتخاذ سیاست‌های مالی متوازن و توجه به پیامدهای آن بر ساختار ترازنامه بانک مرکزی، می‌تواند به کنترل رشد نقدینگی، مدیریت ریسک دارایی‌ها و افزایش تنوع‌بخشی در سبد دارایی بانک مرکزی کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Fiscal Policy Effects on the Asset Portfolio Composition of the Central Bank of Iran

نویسندگان [English]

  • Mahla Afsharpour 1
  • Seyed Abdolmajid Jalaei 2
  • Hossein Akbarifard 3
  • Mehdi Nejati 3
1 Ph.D., Department of Economic Sciences, Faculty of Management and Economics, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
2 Prof., Department of Economic Sciences, Faculty of Management and Economics, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
3 Associate Prof., Department of Economic Sciences, Faculty of Management and Economics, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
چکیده [English]

Objective
This study aims to examine the impact of fiscal policies on the composition of the asset portfolio of the Central Bank of Iran (CBI). In particular, it investigates how fiscal policy instruments, including government expenditures, taxation, and transfer payments, influence the allocation of central bank assets. The study focuses on changes in the relative shares of assets such as foreign currencies, gold, government debt securities, and money demand within the CBI balance sheet. Understanding the interaction between fiscal policy decisions and the structure of central bank asset portfolios is important because central banks play a critical role in maintaining financial stability, managing foreign reserves, and supporting macroeconomic stability. Therefore, analyzing how fiscal policy adjustments affect asset allocation decisions may provide useful insights for improving macroeconomic policy coordination and central bank asset management strategies.
 
Methods
This study uses annual macroeconomic data for Iran covering the period 1971–2023. To analyze the relationship between fiscal policies and the optimal allocation of central bank assets, an optimal control framework is developed to capture the dynamic interactions between fiscal policy variables and the composition of central bank assets. The model parameters are estimated using the Particle Swarm Optimization (PSO) algorithm, and the computational implementation is conducted in the Spyder environment. To evaluate the sensitivity of the CBI’s asset portfolio to fiscal policy changes, a sensitivity analysis is conducted for three major fiscal policy instruments, including government expenditures, taxation, and transfer payments. Different fiscal policy scenarios are simulated within the range of 0.5 to 1.5, which represent strongly contractionary to strongly expansionary fiscal policy conditions.
 
Results
The empirical results indicate that fiscal policies may have a considerable influence on the composition of the CBI’s asset portfolio. The findings suggest that expansionary fiscal policies tend to increase the share of government debt securities in the asset portfolio while reducing the proportion of highly liquid assets. In contrast, contractionary fiscal policies appear to be associated with an increase in foreign reserve holdings and a reduction in debt securities. The sensitivity analysis further suggests that increases in government expenditures are likely to raise the share of debt securities and gold in the portfolio, possibly reflecting greater financing needs and a stronger preference for safe assets. Moreover, reductions in transfer payments and contractionary fiscal measures may decrease the share of certain foreign currencies, such as the US dollar and the Chinese yuan, in the central bank’s portfolio. The results also indicate that under expansionary fiscal conditions, the demand for safe assets such as gold and relatively stable currencies such as the euro tends to increase, which may reflect precautionary adjustments in the central bank’s asset allocation.
 
Conclusion
Fiscal policies may play an important role in shaping the structure of central bank asset portfolios. Expansionary fiscal policies are likely to increase reliance on government debt securities, whereas contractionary policies may contribute to strengthening foreign reserve positions. Accordingly, effective coordination between fiscal and monetary policies could be important for maintaining financial stability and improving central bank asset management. Designing balanced fiscal policies, with attention to their potential effects on central bank balance sheets, may help limit excessive liquidity growth, reduce financial risks, and promote greater diversification in the central bank’s asset portfolio.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Asset portfolio
  • Central Bank of Iran
  • Fiscal policy

مراجع

احمدی، مهدی و رهنما، حسین (1402). کاهش تخصیص‌ها به پروژه‌های دولتی و تأثیر آن بر ذخایر خارجی. فصلنامه اقتصاد ایران، 14(3)، 45-60.
افشارپور، مهلا؛ جلائی، سید عبدالمجید؛ اکبری‌فرد، حسین و نجاتی، مهدی (1405). بررسی تأثیر سیاست‌های پولی بر ترکیب بهینه سبد دارایی بانک مرکزی. سیاست‌گذاری اقتصادی، 18(35)، 340- 372.
امامی، حمیدرضا (1401). کاهش مالیات و تأثیر آن بر درآمدهای دولت و کسری بودجه (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده امور اقتصادی.
باقری، اکبر و آباقری، حسن (1401). تحلیل مدل آلتمن برای بررسی عوامل مؤثر بر احتمال ورشکستگی بانک‌های منتخب در ایران. پژوهشنامه اقتصادی، 22(85)، 189- 213.
حسینی، سیدعلی (1399). مطالعه هم‌بستگی زمان ـ متغیر میان شاخص‌های منتخب بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از رویکرد بیزی DCC-GARCH مبتنی بر تبدیل موجک (رساله دکتری تخصصی). دانشگاه ارومیه، دانشکده اقتصاد و مدیریت.
رستمی، امیرعلی و میری، مریم (1402). افزایش پرداخت‌های انتقالی و تأثیر آن‌ها بر ذخایر خارجی. مجله اقتصاد، 10(2)، 105-120.
زارع، حبیب (1400). بازپرداخت بدهی عمومی و تأثیر آن بر ذخایر خارجی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). مؤسسه آموزش عالی زند، شیراز، دانشکده علوم انسانی.
سعادتی، موسی (1399). تحلیل بوردیویی نقش عوامل سرمایه‌‌ای در بروز رفتارهای مخاطره‌آمیز. دوفصلنامه جامعه‌شناسی سبک زندگی، 16(6).
عزیزی، مجتبی و طاهری، سحر (1401). تأمین مالی پروژه‌های صنعت احداث به روش فاکتورینگ. اولین کنفرانس ملی توسعه پایدار در مدیریت، صنایع و حسابدار.
کمالی، رعنا و برادران حسن‌زاده، رسول (1403). بررسی محدودیت مالی (مدل‌ها و راه‌کارها). چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، (7)2، 89.
کمیجانی، اکبر و توکلیان، حسین (1391). سیاست‌گذاری پولی تحت سلطۀ مالی و تورم هدف ضمنی در قالب یک مدل تعادل عمومی پویای تصادفی برای اقتصاد ایران. تحقیقات مدل‌سازی اقتصادی، 3(8)، 117-87.
نیکوئی، محمد و شفیعی، فاطمه (1402). تأثیر افزایش نرخ‌های مالیاتی بر ذخایر خارجی در ایران. اقتصاد و مدیریت، 10(3)، 41-56.
 
References
Afsharpour, M., Jalaei, S. A., Akbarifard, H. & Nejati, M. (2026). The impact of monetary policies on the optimal composition of the central bank’s asset portfolio. Economic Policy‑Making, 18(35), 340–372. (in Persian)
Ahmadi, M. & Rahnama, H. (2023). The reduction of allocations to government projects and its impact on foreign reserves. Quarterly Journal of Iranian Economics, 14(3), 45–60.
(in Persian)
Auerbach, A. J. & Gorodnichenko, Y. (2021). The consequences of the tax cuts. Journal of Economic Perspectives, 35(3), 9-32.
Azizi, M. & Taheri, S. (2022). Project financing in the construction industry through factoring. In Proceedings of the First National Conference on Sustainable Development in Management, Industry, and Accounting. (in Persian)
Bagheri, A. & Abaqeri, H. (2022). Analysis of the Altman model in examining the determinants of bankruptcy probability in selected Iranian banks. Economic Research Journal, 22(85), 189–213. (in Persian)
Baldacci, E. & Kumar, M. S. (2020). Reducing the budget deficit: The role of social spending. International Monetary Fund Working Paper.
Blanchard, O. (2020). Public debt: An analysis. Brookings Papers on Economic Activity, 2020(2), 1-20.
Central Bank of Iran. (2023). Annual Report on Monetary and Banking Developments. Tehran: Central Bank of Iran. (in Persian)
Chen, S., Gali, J. & Smith, J. (2023). Fiscal policy and economic growth. Economic Policy Review, 29(1), 45-68.
Chenari, S. (2022). Increased allocation to infrastructure projects and its impact on foreign currency demand. Journal of Financial Resource Management, 13(3), 100-110.
(in Persian)
Davis, S. J. & Lee, J. (2022). The effects of fiscal policies on inflation. American Economic Journal: Macroeconomics, 14(4), 205-240.
Dovern, J., Furlan, A. & Zwickl, N. (2019). The impact of monetary policy on financial stability. Journal of Economic Dynamics and Control, 105, 36-53. https://doi.org/10.1016/j.jedc.2019.02.002
Emami, H. (2022). Tax reduction and its impact on government revenues and budget deficit (Master’s thesis). Islamic Azad University, Tehran Central Branch, Faculty of Economic Affairs. (in Persian)
Filippini, M. & Gonzales, A. (2020). The fiscal policies and their implications for the central bank operations. Fiscal Studies, 41(1), 45-70. https://doi.org/10.1111/1475-5890.12283
Fischer, S. (2020). Macroeconomics: Understanding the global economy. McGraw-Hill Education.
Gali, J. (2020). Public spending and asset accumulation. Review of Economic Dynamics, 34, 129-144.
Gertler, M. & Kiyotaki, N. (2020). Financial intermediation and credit policy in the business cycle. The Journal of Economic Perspectives, 34(2), 87-110.
Gupta, S. (2021). Tax reforms and their impact on fiscal health. Fiscal Studies, 42(2), 301-325.
Hosseini, S. A. (2020). Time varying correlation among selected indices of the Tehran Stock Exchange using a Bayesian DCC GARCH approach based on wavelet transform (Doctoral dissertation). University of Urmia, Faculty of Economics and Management.
(in Persian)
IMF. (2021). Fiscal monitor: A glance at public finance. International Monetary Fund.
IMF. (2021). World Economic Outlook: Global Financial Stability Report. International Monetary Fund.
IMF. (2023). World Economic Outlook: Global Financial Stability Report. Retrieved from https://www.imf.org
International Monetary Fund (IMF). (2023). World Economic Outlook: Global Financial Stability Report. Retrieved from https://www.imf.org
Kamali, R. & Baradaran Hasanzadeh, R. (2024). Financial constraints: Models and solutions. Accounting and Management Outlook, 7(2, 89). (in Persian)
Komijani, A. & Tavakolian, H. (2012). Monetary policy under fiscal dominance and implicit inflation targeting within a dynamic stochastic general equilibrium model for the Iranian economy. Economic Modeling Research, 3(8), 87–117. (in Persian)
Markowitz, H. (1952). Portfolio selection. Journal of Finance, 7(1), 77-91.
Mishkin, F. S. (2018). The Economics of Money, Banking, and Financial Markets. Pearson.
Nikooei, M. & Shafiee, F. (2023). The impact of increasing tax rates on foreign reserves in Iran. Economics and Management, 10(3), 41–56. (in Persian)
Patel, A. (2022). Tightening monetary policy in an inflationary environment. Central Bank Review, 22(1), 15-30.
Reinhart, C. M. & Rogoff, K. S. (2021). Financial policies in global crises. NBER Working Paper, No. 17879.
Rostami, A. & Miri, M. (2023). The increase in transfer payments and its impact on foreign reserves. Journal of Economics, 10(2), 105–120. (in Persian)
Saadati, M. (2020). A Bourdieusian analysis of capital factors in the emergence of risky behaviors. Journal of Lifestyle Sociology, 6(16). (in Persian)
Schmidt, C., Möller, L. & Sinha, A. (2021). The global impact of fiscal policy on central bank assets: A cross-country analysis. International Review of Economics & Finance, 74, 482-495. https://doi.org/10.1016/j.iref.2021.01.012
Smith, J. R. & Johnson, A. (2023). Government spending and its effects on reserves. Journal of Global Economics, 15(3), 350-370.
Soleimani, H. (2021). The impact of exchange rates on the import of capital goods in Iran. Journal of International Economics, 13(2), 66-82. (in Persian)
Tobin, J. (2020). Transfer payments and their economic implications. International Journal of Economics, 5(1), 227-240.
World Bank. (2020). Global Economic Prospects: Shifting Global Economic Risks. World Bank Publications.
World Bank. (2023). Global Financial Indicators Report. Retrieved from https://data.worldbank.org
Wu, Y. (2007). A Study on Foreign Reserve Management of China: Optimal Currency Shares in Reserve Assets. International Management Review, 3(4).
Zare, H. (2021). Public debt repayment and its impact on foreign reserves (Master’s thesis). Zand Institute of Higher Education, Shiraz, Faculty of Humanities. (in Persian)
تحقیقات مالی
دوره 28، شماره 2
1405
صفحه 400-423

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار