انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات مالی 1024-8153 28 2 2026 06 22 Fiscal Policy Effects on the Asset Portfolio Composition of the Central Bank of Iran تأثیر سیاست‌‌های مالی بر ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی ایران 400 423 107629 10.22059/frj.2025.391042.1007721 FA مهلا افشارپور دکتری، گروه آموزشی علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0009-0006-6778-4497 سید عبدالمجید جلائی استاد، گروه آموزشی علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0000-0001-8154-9123 حسین اکبری فرد دانشیار، گروه آموزشی علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0000-0003-1378-1179 مهدی نجاتی دانشیار، گروه آموزشی علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. Journal Article 2025 02 24 <strong>Objective</strong> This study aims to examine the impact of fiscal policies on the composition of the asset portfolio of the Central Bank of Iran (CBI). In particular, it investigates how fiscal policy instruments, including government expenditures, taxation, and transfer payments, influence the allocation of central bank assets. The study focuses on changes in the relative shares of assets such as foreign currencies, gold, government debt securities, and money demand within the CBI balance sheet. Understanding the interaction between fiscal policy decisions and the structure of central bank asset portfolios is important because central banks play a critical role in maintaining financial stability, managing foreign reserves, and supporting macroeconomic stability. Therefore, analyzing how fiscal policy adjustments affect asset allocation decisions may provide useful insights for improving macroeconomic policy coordination and central bank asset management strategies.   <strong>Methods</strong> This study uses annual macroeconomic data for Iran covering the period 1971–2023. To analyze the relationship between fiscal policies and the optimal allocation of central bank assets, an optimal control framework is developed to capture the dynamic interactions between fiscal policy variables and the composition of central bank assets. The model parameters are estimated using the Particle Swarm Optimization (PSO) algorithm, and the computational implementation is conducted in the Spyder environment. To evaluate the sensitivity of the CBI’s asset portfolio to fiscal policy changes, a sensitivity analysis is conducted for three major fiscal policy instruments, including government expenditures, taxation, and transfer payments. Different fiscal policy scenarios are simulated within the range of 0.5 to 1.5, which represent strongly contractionary to strongly expansionary fiscal policy conditions.   <strong>Results</strong> The empirical results indicate that fiscal policies may have a considerable influence on the composition of the CBI’s asset portfolio. The findings suggest that expansionary fiscal policies tend to increase the share of government debt securities in the asset portfolio while reducing the proportion of highly liquid assets. In contrast, contractionary fiscal policies appear to be associated with an increase in foreign reserve holdings and a reduction in debt securities. The sensitivity analysis further suggests that increases in government expenditures are likely to raise the share of debt securities and gold in the portfolio, possibly reflecting greater financing needs and a stronger preference for safe assets. Moreover, reductions in transfer payments and contractionary fiscal measures may decrease the share of certain foreign currencies, such as the US dollar and the Chinese yuan, in the central bank’s portfolio. The results also indicate that under expansionary fiscal conditions, the demand for safe assets such as gold and relatively stable currencies such as the euro tends to increase, which may reflect precautionary adjustments in the central bank’s asset allocation.   <strong>Conclusion</strong> Fiscal policies may play an important role in shaping the structure of central bank asset portfolios. Expansionary fiscal policies are likely to increase reliance on government debt securities, whereas contractionary policies may contribute to strengthening foreign reserve positions. Accordingly, effective coordination between fiscal and monetary policies could be important for maintaining financial stability and improving central bank asset management. Designing balanced fiscal policies, with attention to their potential effects on central bank balance sheets, may help limit excessive liquidity growth, reduce financial risks, and promote greater diversification in the central bank’s asset portfolio. <strong>هدف:</strong> هدف این پژوهش، بررسی تأثیر سیاست‌های مالی بر ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است. در این پژوهش تلاش می‌شود که نحوۀ اثرگذاری ابزارهای اصلی سیاست مالی، شامل مخارج دولت، مالیات‌ها و پرداخت‌های انتقالی بر نحوۀ تخصیص دارایی‌های بانک مرکزی بررسی شود. به‌طور مشخص، پژوهش به این پرسش می‌پردازد که تغییرات در سیاست‌های مالی چگونه می‌تواند ترکیب دارایی‌هایی مانند ارزهای خارجی، طلا، اوراق بدهی دولتی و تقاضای پول در ترازنامه بانک مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد. با توجه به نقش کلیدی بانک‌های مرکزی در حفظ ثبات مالی و مدیریت ذخایر ارزی، شناخت ارتباط میان سیاست‌های مالی و ساختار سبد دارایی بانک مرکزی، می‌تواند به بهبود سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی و افزایش کارایی مدیریت دارایی‌های بانک مرکزی کمک کند. روش: در این پژوهش از داده‌های سالانۀ اقتصاد ایران، طی دورۀ ۱۳۵۰ تا ۱۴۰۲ استفاده شده است. برای تحلیل رابطۀ میان سیاست‌های مالی و ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی، یک چارچوب مدل کنترل بهینه طراحی شده است که امکان بررسی رفتار بهینه در تخصیص دارایی‌ها را فراهم می‌کند. پارامترهای مدل با استفاده از الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات برآورد شده‌اند و پیاده‌سازی محاسبات در محیط اسپایدر انجام شده است. به‌منظور بررسی میزان حساسیت ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی به تغییرات سیاست‌های مالی، تحلیل حساسیت برای سه ابزار اصلی سیاست مالی شامل مخارج دولت، مالیات‌ها و پرداخت‌های انتقالی انجام شده است. در این تحلیل، سناریوهای مختلف سیاست مالی در بازۀ 5/0تا 5/1در نظر گرفته شده است که به‌ترتیب بیانگر سیاست‌های مالی انقباضی شدید تا سیاست‌های مالی انبساطی شدید هستند. یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سیاست‌های مالی، می‌تواند در تعیین ترکیب سبد دارایی بانک مرکزی نقش شایان توجهی ایفا کند. به نظر می‌رسد سیاست‌های مالی انبساطی موجب شود تا سهم اوراق بدهی دولتی در سبد دارایی بانک مرکزی افزایش و سهم دارایی‌های نقدشونده کاهش یابد. در مقابل، سیاست‌های مالی انقباضی می‌تواند با افزایش سهم ذخایر ارزی و کاهش وابستگی به اوراق بدهی همراه باشد. نتایج تحلیل حساسیت نیز حاکی از آن است که افزایش مخارج دولت، احتمالاً سهم اوراق بدهی و طلا را در سبد دارایی بانک مرکزی افزایش می‌دهد که می‌تواند نشئت‌گرفته از افزایش نیاز دولت به تأمین مالی و تمایل به نگهداری دارایی‌های امن باشد. همچنین کاهش پرداخت‌های انتقالی و اعمال سیاست‌های مالی انقباضی، ممکن است سهم برخی ارزهای خارجی مانند دلار آمریکا و یوآن چین را در ترکیب سبد دارایی کاهش دهد. علاوه‌براین، در شرایط سیاست‌های مالی انبساطی، افزایش تقاضا برای دارایی‌های امن مانند طلا و ارزهای نسبتاً باثباتی نظیر یورو مشاهده می‌شود که می‌تواند نشان‌دهندۀ نوعی تعدیل احتیاطی در ترکیب دارایی‌های بانک مرکزی باشد. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج این پژوهش، به نظر می‌رسد سیاست‌های مالی، از جمله عوامل مؤثر در شکل‌دهی به ساختار سبد دارایی بانک مرکزی است. سیاست‌های مالی انبساطی، احتمالاً موجب افزایش وابستگی به اوراق بدهی دولتی می‌شود، در حالی که سیاست‌های مالی انقباضی می‌تواند با تقویت ذخایر ارزی همراه باشد. از این رو، هماهنگی میان سیاست‌های مالی و پولی، در حفظ ثبات مالی و بهبود مدیریت دارایی‌های بانک مرکزی نقش مهمی ایفا می‌کند. اتخاذ سیاست‌های مالی متوازن و توجه به پیامدهای آن بر ساختار ترازنامه بانک مرکزی، می‌تواند به کنترل رشد نقدینگی، مدیریت ریسک دارایی‌ها و افزایش تنوع‌بخشی در سبد دارایی بانک مرکزی کمک کند. https://jfr.ut.ac.ir/article_107629_5b24134aa4f14037055b6814773056d4.pdf